X
تبلیغات
خط نستعلیق - کرسی و نقطه

خط نستعلیق

خط زيبا براي نيازمندان ثروت و براي اغنياء زيبايي و براي بزرگان كمال است. علی ( ع)


کرسی

خط قلم گذاری: خطی که در امتداد سر قلم قرار دارد، خط قلم گذاری نامیده می شود. زاویه این خط با خط افق ( زاویه قلم گذاری) در این شیوه، برابر با 60 درجه است.



خط کرسی اصلی: خطی است که حروف در امتداد آن و از راست به چپ یا بر عکس، حرکت می کنند.در این شیوه، زاویه این خط با خط افق، برابر با 30 درجه است. این زاویه در هنگام نوشتن کشیده ها، دوایر و همچنین کرسی بندی کلمات و نقاط در امتداد یکدیگر، کاربردی اساسی دارد.



خط کرسی قرینه: خطی است که زاویه آن با خط افق برابر با 150=30-180 درجه است. این زاویه در هنگام نوشتن حروفی که سمت حرکت ( مانند«ح») یا امتداد حرکت آنها( مانند ه و ف از چپ به راست یا سمت و امتداد حرکت آنها از راست به چپ ( ماننددندانه ینی در مثال زیر باشد) ، کاربرد دارد.


سمت حرکت در راستای خط کرسی قرینه



امتداد حرکت در راستای خط کرسی

همانگونه که در مقدمه اشاره شد، کرسی هر حرف یا کلمه، یک سطح دو بعدی است یعنی طول و عرض دارد. اکنون بجاست آن را تعریف کنیم.
کرسی: کوچکترین مستطیلی که کلمات و حروف را در بر می گیرد و با زاویه قلم گذاری برابر است.شاید بتوان گفت که نقطه سنگ بنای کرسی خط، در هر شیوه و سبکی است در حقیقت با یک تعریف روشن از نقطه، می توان روشی ساده برای اجرای حرکات و شکل های پیچیده تر نستعلیق یافت. پس این تعریف باید به سادگی و روشنی بیان شود.
نقطه: شکلی است که از حرکت قلم با زاویه قلم گذاری و در امتداد خط کرسی قرینه و به طول پهنای قلم، پدید می آید(فراموش نکنیم که در حالت عملی و بسته به شرایط، اندازه آن به دلخواه خوشنویس تغییر می کند.)



اگر نقطه را به چهار قسمت مساوی تقسیم کنیم، با تکرار خطوط کرسی اصلی، کرسی قرینه و همچنین خط قلم گذاری، در حقیقت خطوط پایه کرسی نستعلیق را خواهیم یافت.



در شکل بالا و بر اساس کرسی به دست آمده، روشن است که امتداد شکل دو نقطه روی یک خط راست افقی نیست و کمی شیب دارد همچنین، فضای محصور در میان دو خط کرسی اصلی مجاور، از نظر زاویه و پهنا یک سرکش را مشخص می کند. در شکل بعدی، اجرای اصلی حرکت توسط میر عماد آمده است.



در شکل بعدی، کرسی تعدادی از تک حرف های نستعلیق به اجرای میر عماد، همراه با نقطه گذاری قطری و ضلعی برخی از آنها آمده است.


تقریباً همه حروف و کلمات نستعلیق، به راحتی در قالب بالا جای می گیرند. پس از پرداختن به کرسی برخی از تک حرف ها، در شکل بعدی، زوایای برخی از دو حرفی ها را بررسی می کنیم:
با دقت در شکل زیر، دیده می شود که زاویه نزول، یا با زاویه خط کرسی اصلی، ( در ابتدای حرف « ب » در کلمه بر ) و یا با زاویه قلم گذاری ( پس از اجرای دندانه دوم حرف « س » در کلمه سرا) دقیقاً برابر است. همچنین زاویه صعود در دندانه دوم و سوم « س» در کلمه سر و در حرف « ه » در کلمه که با زاویه خط کرسی قرینه برابر است.



نکته جالب توجه دیگر در تحلیل حروف و کلمات با این شبکه ، آن است که به کمک آن می توان درستی یا نادرستی اجرا در مورد قوت و ضعف حروف و کلمات را دریافت. همانگونه که اشاره شد. در شبکه بالا ، مجموع طول  اضلاع 2 مربع روی هم با ضخامت سر قلم ( تمام قلم) برابر است. حال روشن است که هر مربع، پهنای نیم قلم را مشخص می کند.



با این رهیافت، می توان به دقت اجرای میر عماد در کلمه "سر" پی برد زیرا در اتصال دندانه اول "س" به دندانه دوم آن حرکت قلم در مسیر خود دقیقاً یک مربع ( نیم قلم) را پر می کند. همچنین در هنگام  اجرای کلمه "لی" در قسمت سینه  « ی » یا در ضخیم ترین قسمت از دایره حرکت قلم به دقیقاً به اندازه دو مربع ( تمام قلم) پهنا دارد.
به اعتقاد نگارنده ، برای آموزش خوشنویسی در این شیوه بهتر است که ابتدا کاغذهای مشبکی با اندازه شبکه های گوناگون ( بسته به دانگ قلم ) آماده شود، سپس هنر جو برای اجرای هر حرف یا کلمه، قلم را در زاویه قلم گذاری قرار داده و حرکت را انجام دهد. همچنین در حین اجرا، دقت داشته باشد که پهنی و نازکی حروف در حال اجرا را بر اساس شبکه مورد نظر رعایت کند. این کار هر چند در آغاز هنر جو را دچار تکلف می کند، ولی در ادامه و با تمرین بیشتر او را به سرعت به نتیجه خواهد رساند.
پس از آنکه هنر جو احساس کرد که از نظر دقت اجرای کلمات، در سطح قابل قبولی قرار گرفته و دست او به زاویه های قلم گذاری و کرسی عادت کرده است، دیگر نیازی به این شبکه نخواهد داشت.
توجه خواننده گرامی را به اجرای کلماتی که بیش از دو حرف دارند جلب کرده و نتیجه گیری را به خود وی واگذار می کنم.

+ نوشته شده در  پنجشنبه 1 اردیبهشت1390ساعت 7:40  توسط حسین علی پور  |