خط نستعلیق

خط زيبا براي نيازمندان ثروت و براي اغنياء زيبايي و براي بزرگان كمال است. علی ( ع)

آدرس جدید وبلاگ  : 



www.aroosekhat.blogfa.com



















+ نوشته شده در  پنجشنبه 19 مرداد1391ساعت 16:12  توسط حسین علی پور  | 

آدرس جدید وبلاگ

www.aroosekhat.blogfa.com


























+ نوشته شده در  چهارشنبه 25 مرداد1391ساعت 19:27  توسط حسین علی پور  | 



برای دیدن در سایز بزرگ روی تصویر و یا  اینجا کلیک کنید 

+ نوشته شده در  چهارشنبه 7 دی1390ساعت 16:51  توسط حسین علی پور  | 




برای دریافت سایز بزرگ چلیپا روی لینک زیر کلیک کنید

ostad kh.pdf
+ نوشته شده در  چهارشنبه 14 اردیبهشت1390ساعت 11:15  توسط حسین علی پور  | 

قلمتراش

برای آن كه قلم به قاعده تراشیده شود، دو قلمتراش ضروری است. اول برای برداشتن میدان قلم كه باید ستبر و پهن و محكم باشد تا عرض قلم هموارآید و برای قط نیز به كار رود. دوم برای خالی كردن پهلوهای قلم كه باید باریك اندام باشد تا سر و زبانه ی قلم باریك  و كبوتردُم گردد، یعنی تیغه قلمتراش باید در كمال اعتدال و محكم باشد تا چنانكه باید و شاید در میان بگردد و فرمان ببرد. مشهور است كه از استادی پرسیدند كه از شاگردان، كدامیك بهتر می نویسد گفت: آن كه قلمتراش بهتر و تیزتر دارد.

و گفته اند كه تباهی قلم از كندی قلمتراش است. و ابن مقله گفته است: قلمتراش را نیكو تیز كن تا كاملاً برنده باشد كه اگر كال و كند شد  خط ،  لرزان و ناصاف و بی ارزش می شود.

سلطانعلی مشهدی می گوید:

با تـو ذكـر قلمتـراش كنــم   حـرفهـای نهـفتـه فـاش كــنم

تیـغ او نـَـه دراز و نـَـه كوتاه   تُنُك و پهن نیست خاطر خواه

تا كـه در خانه ی قلم گردد   و آن قلــم قـابــل  رقـم گــردد

جعفر تبریزی بایسنغری گوید:

كاتب را سه قلمتراش باشد؛ یكی باریك به جهت (فتح قلم) و دیگری تنك به جهت نحت پهلوانی قلم، و سوم اَثقل و اثقل  واَحد به جهت قط.

قط زن باید صاف و نسبتاً سخت باشد و ناهموار و ناصاف نباشد كه قلم  ریشه دار می گردد و گفته اند از چوب سخت و استخوان مانند آبنوس و عاج نیكوست و بعضی را عقیده چنین است كه از جنس شاخ بهتر است تا استخوان، زیرا ملایم و موافق است و (نی هندی) نیز شایسته است كه دم قلمتراش را از شكستن و ریختن نگاه  می دارد.

سلطانعلی مشهدی گفته است:نی قط صاف و پاك می باید

 كه در او عكس روی بنماید

از ستبرینی ملول مباش

بهر خط بهتر است، كردم فاش.
+ نوشته شده در  چهارشنبه 14 اردیبهشت1390ساعت 7:0  توسط حسین علی پور  | 

+ نوشته شده در  شنبه 10 اردیبهشت1390ساعت 13:20  توسط حسین علی پور  | 

+ نوشته شده در  پنجشنبه 1 اردیبهشت1390ساعت 12:31  توسط حسین علی پور  | 


کرسی

خط قلم گذاری: خطی که در امتداد سر قلم قرار دارد، خط قلم گذاری نامیده می شود. زاویه این خط با خط افق ( زاویه قلم گذاری) در این شیوه، برابر با 60 درجه است.



خط کرسی اصلی: خطی است که حروف در امتداد آن و از راست به چپ یا بر عکس، حرکت می کنند.در این شیوه، زاویه این خط با خط افق، برابر با 30 درجه است. این زاویه در هنگام نوشتن کشیده ها، دوایر و همچنین کرسی بندی کلمات و نقاط در امتداد یکدیگر، کاربردی اساسی دارد.



خط کرسی قرینه: خطی است که زاویه آن با خط افق برابر با 150=30-180 درجه است. این زاویه در هنگام نوشتن حروفی که سمت حرکت ( مانند«ح») یا امتداد حرکت آنها( مانند ه و ف از چپ به راست یا سمت و امتداد حرکت آنها از راست به چپ ( ماننددندانه ینی در مثال زیر باشد) ، کاربرد دارد.


سمت حرکت در راستای خط کرسی قرینه



امتداد حرکت در راستای خط کرسی

همانگونه که در مقدمه اشاره شد، کرسی هر حرف یا کلمه، یک سطح دو بعدی است یعنی طول و عرض دارد. اکنون بجاست آن را تعریف کنیم.
کرسی: کوچکترین مستطیلی که کلمات و حروف را در بر می گیرد و با زاویه قلم گذاری برابر است.شاید بتوان گفت که نقطه سنگ بنای کرسی خط، در هر شیوه و سبکی است در حقیقت با یک تعریف روشن از نقطه، می توان روشی ساده برای اجرای حرکات و شکل های پیچیده تر نستعلیق یافت. پس این تعریف باید به سادگی و روشنی بیان شود.
نقطه: شکلی است که از حرکت قلم با زاویه قلم گذاری و در امتداد خط کرسی قرینه و به طول پهنای قلم، پدید می آید(فراموش نکنیم که در حالت عملی و بسته به شرایط، اندازه آن به دلخواه خوشنویس تغییر می کند.)



اگر نقطه را به چهار قسمت مساوی تقسیم کنیم، با تکرار خطوط کرسی اصلی، کرسی قرینه و همچنین خط قلم گذاری، در حقیقت خطوط پایه کرسی نستعلیق را خواهیم یافت.



در شکل بالا و بر اساس کرسی به دست آمده، روشن است که امتداد شکل دو نقطه روی یک خط راست افقی نیست و کمی شیب دارد همچنین، فضای محصور در میان دو خط کرسی اصلی مجاور، از نظر زاویه و پهنا یک سرکش را مشخص می کند. در شکل بعدی، اجرای اصلی حرکت توسط میر عماد آمده است.



در شکل بعدی، کرسی تعدادی از تک حرف های نستعلیق به اجرای میر عماد، همراه با نقطه گذاری قطری و ضلعی برخی از آنها آمده است.


تقریباً همه حروف و کلمات نستعلیق، به راحتی در قالب بالا جای می گیرند. پس از پرداختن به کرسی برخی از تک حرف ها، در شکل بعدی، زوایای برخی از دو حرفی ها را بررسی می کنیم:
با دقت در شکل زیر، دیده می شود که زاویه نزول، یا با زاویه خط کرسی اصلی، ( در ابتدای حرف « ب » در کلمه بر ) و یا با زاویه قلم گذاری ( پس از اجرای دندانه دوم حرف « س » در کلمه سرا) دقیقاً برابر است. همچنین زاویه صعود در دندانه دوم و سوم « س» در کلمه سر و در حرف « ه » در کلمه که با زاویه خط کرسی قرینه برابر است.



نکته جالب توجه دیگر در تحلیل حروف و کلمات با این شبکه ، آن است که به کمک آن می توان درستی یا نادرستی اجرا در مورد قوت و ضعف حروف و کلمات را دریافت. همانگونه که اشاره شد. در شبکه بالا ، مجموع طول  اضلاع 2 مربع روی هم با ضخامت سر قلم ( تمام قلم) برابر است. حال روشن است که هر مربع، پهنای نیم قلم را مشخص می کند.



با این رهیافت، می توان به دقت اجرای میر عماد در کلمه "سر" پی برد زیرا در اتصال دندانه اول "س" به دندانه دوم آن حرکت قلم در مسیر خود دقیقاً یک مربع ( نیم قلم) را پر می کند. همچنین در هنگام  اجرای کلمه "لی" در قسمت سینه  « ی » یا در ضخیم ترین قسمت از دایره حرکت قلم به دقیقاً به اندازه دو مربع ( تمام قلم) پهنا دارد.
به اعتقاد نگارنده ، برای آموزش خوشنویسی در این شیوه بهتر است که ابتدا کاغذهای مشبکی با اندازه شبکه های گوناگون ( بسته به دانگ قلم ) آماده شود، سپس هنر جو برای اجرای هر حرف یا کلمه، قلم را در زاویه قلم گذاری قرار داده و حرکت را انجام دهد. همچنین در حین اجرا، دقت داشته باشد که پهنی و نازکی حروف در حال اجرا را بر اساس شبکه مورد نظر رعایت کند. این کار هر چند در آغاز هنر جو را دچار تکلف می کند، ولی در ادامه و با تمرین بیشتر او را به سرعت به نتیجه خواهد رساند.
پس از آنکه هنر جو احساس کرد که از نظر دقت اجرای کلمات، در سطح قابل قبولی قرار گرفته و دست او به زاویه های قلم گذاری و کرسی عادت کرده است، دیگر نیازی به این شبکه نخواهد داشت.
توجه خواننده گرامی را به اجرای کلماتی که بیش از دو حرف دارند جلب کرده و نتیجه گیری را به خود وی واگذار می کنم.

+ نوشته شده در  پنجشنبه 1 اردیبهشت1390ساعت 7:40  توسط حسین علی پور  | 

نقطه گذاری

امروزه در بیشتر کلاسهای خوشنویسی، نقطه گذاری یکی از اصلی ترین پایه های آموزش است. در صورتی که به نظر می رسد این روش، یک روش مکمل است. در نقطه گذاری، کمتر به موضوع زاویه حروف و کلمات پرداخته می شود و اگر هم اشاره ای شود، بیشتر به صورت مبهم و به منظور به خاطر سپاری شکل حرف یا کلمه خواهد بود. در روش نقطه گذاری کنونی ( نقطه گذاری قطری) نقطه ها به صورت زیر قرار می گیرند:



همانگونه که پیداست، در این روش، به جای آنکه اندازه ها بر اساس پهنای قلم باشند، بر اساس قطر مربعی هستند که با قلم پدید می آید. یعنی اگر قلمی به پهنای 1 میلی متر داشته باشیم، در نقطه گذاری قطری واحد اندازه گیری تقریباً برابر با 4/1 میلیمتر خواهد بود، در صورتی که می توان به نوع دیگری از نقطه گذاری به نام ضلعی توجه کرد که در بیشتر موارد، ساده تر و کاراتر است. در نقطه گذاری ضلعی واحد اندازه گیری، همان پهنای سر قلم است.
طول 2 نقطه = 2 میلی متر

+ نوشته شده در  دوشنبه 29 فروردین1390ساعت 14:39  توسط حسین علی پور  | 

اصول اولیه

صافی: این کیفیت که با تمرین فراوان به دست می آید سبب می شود که خط، کمترین لرزش را داشته باشد. در حقیقت، خطاط با صاف نویسی، قدرت خویش را نشان می دهد.
تدریج: کیفیتی است که بر اساس آن بیننده در خط، شکستگی نمی بیند. بنا براین اصل، رسیدن از پهن ترین بخش به نازک ترین بخش هر حرف یا کلمه( مانند انتهای دوایر) باید به تدریج صورت گیرد.
اتصال: در هنگام نوشتن کلماتی که از چند حرف متصل به یکدیگر تشکیل شده اند و همچنین حروفی مانند( ص، ط، ه و ...) که در آنها فضای بسته پدید می آید، اتصال حروف و کلمات باید حتماً حفظ شود.اصل ثانویه
تناسب: خوشنویس باید تناسب حروف، کلمات و سطرها را بر اساس سلیقه خود حفظ کند. این اصل، دست ما را برای انجام تغییراتی در نحوه نگارش خط نستعلیق باز می گذارد( مانند ضخامت گوشت قلم).
یکی از زیر مجموعه های تناسب در نستعلیق، کرسی خط است. معنای تحت الفظی کرسی، مکان جای گرفتن است. تا آنجا که نگارنده بررسی کرده است، بسیاری، کرسی خط نستعلیق را یک خط راست افقی در نظر می گیرند. این تعریف از کرسی ممکن است که برای آموزش تک حرفها و کلمات منفرد به هنرجویان مبتدی(آن هم تا حدودی) پذیرفتنی باشد، ولی در مورد سطرنویسی و چلیپا نویسی، موضوعیتی بنیادین ندارد.به اعتقاد نویسنده، کرسی نستعلیق ، بویژه میر عماد از قواعد پیچیده تری پیروی می کند که رعایت دقیق آنها باعث می شود تا یک حرف، کلمه، سطر یا چلیپا زیبا تر به نظر برسد. در این شیوه کرسی هر حرف یا کلمه یک خط راست یک بعدی نیست بلکه سطحی دو بعدی است که حروف یا کلمات در درون آن جای می گیرند.
در این نوشته که گوشه ای از پژوهش نگارنده در مورد نقش کرسی در زیبایی شناسی شیوه میر عماد است، تلاش شده تا با زبانی همه فهم، روشن و در عین حال ساده اصول کلی کرسی خط بیان شود.
گفتنی است که تمامی دلایل و شواهد گفته شده، نظر شخصی نویسنده است و اگرچه پاره ای از آنها را از گفته های پراکنده دیگران گردآوری نموده، ولی بخش عمده آن را با پژوهش در برخی از آثار میر عماد به دست آورده و در اینجا به عنوان پیشنهادی نو برای آموزش ساده خط نستعلیق به شیوه میر عماد عرضه می شود.
در پایان، با توجه به تازگی بحث و احتمال خطاهای اجتناب ناپذیر، از هر گونه پیشنهاد و انتقادی با کمال میل استقبال می کنم.

+ نوشته شده در  شنبه 27 فروردین1390ساعت 14:39  توسط حسین علی پور  | 

مقدمه  اگر ما به مطالعه زیبایی در طبیعت بپردازیم یا آثار هنری را مرور کنیم، متوجه یک اصل کلی در آنها می شویم.این اصل کلی در واقع درک همه از زیبایی است. همه ما به سادگی می توانیم تائید کنیم که در یک اثر هنری آیا نسبت های زیبایی به کار رفته یا خیر؟ یا اینکه یک صورت چه بلند، چه کوتاه آیا دارای ظاهری متناسب است یا خیر؟ این حقیقت همان راز و جادوی نسبت طلایی می باشد. 
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه 26 فروردین1390ساعت 9:9  توسط حسین علی پور  | 

کتابت بزرگترین قرآن جهان به خط استاد قوچانی
استاد خوشنویس قوچانی بزرگترین قرآن جهان را با خط نستعلیق در شهرستان قوچان کتابت می‌کند.

استاد علی اکبر اسماعیلی قوچانی، این قرآن را روی برگه‌هایی به طول دو و نیم متر و عرض یک متر و 75 سانتی متر در مدت 3 سال می‌نویسد.

جنس صفحات این قرآن از پارچه های متقال رنگ آمیزی و آغشته شده به مواد شیمیایی است که قابلیت شستشو دارد.

استاد اسماعیلی قوچانی 113 نوع  بسم الله الرحمن الرحیم را با خطوط مختلف در ابتدای هر سوره کتابت و 20 نگارگر قوچانی و 15 نگارگر مشهدی صفحات آن را تذهیب می‌کنند.

این قرآن که هر برگ آن دو و نیم کیلوگرم است، پس از تکمیل 700 صفحه و حدود 7 تن وزن خواهد داشت.

+ نوشته شده در  شنبه 6 فروردین1390ساعت 10:54  توسط حسین علی پور  | 

فهرست زیر، نام برخی از خوشنویسان گمنام قوچان است که آثارشان زینت بخش کتابخانه های معتبر ایران و جهان میباشد.

به کوشش سعید طهرانی زاده

۱-علی حسن خبوشانی/ تاریخ کتابت: ۱۱۲۷ قمری/ محل کتابت: ؟/ کاتب کتاب: کشف الهدایه/ مترجم: محمد جعفر بن سلمان فراهی سبزواری/ تاریخ ترجمه: ؟/ ترجمه: کتاب بدایه الهدایه، تالیف: حر عاملی / موضوع : فقه/ زبان: فارسی/ نوع خط: نسخ.

۲-محمد خبوشانی/ تاریخ کتابت: ۱۲۳۷ قمری/ محل کتابت: ؟/ کاتب کتاب: انعکاس الشعاعات/ مولف: خواجه نصیر الدین طوسی(۶۷۲ ق)/ تاریخ تالیف: ؟/ موضوع: ریاضی/ زبان: عربی/ نوع خط: شکسته نستعلیق.

۳-صادق خبوشانی/تاریخ کتابت: ۱۲۵۶ قمری/ محل کتابت: مشهد/ کاتب کتاب: حاشیه بر فرائد الضیائیه/ مولف: سید نعمت الله بن عبدالله جزائری(۱۱۱۲ ق)/ تاریخ تالیف: ؟/ موضوع: نحو/ زبان: عربی/ نوع خط: نسخ.

۴-صادق خبوشانی/تاریخ کتابت: ۱۲۶۰ قمری/ محل کتابت: ؟/ کاتب کتاب: قوانین المحکمه – قوانین الاصول/ مولف: میرزا ابوالقاسم محقق قمی(۱۲۳۱ ق)/تاریخ تالیف: (۱۲۰۵ق)/ موضوع: اصول/ زبان: عربی/ نوع خط: نسخ.

۵-صادق خبوشانی/تاریخ کتابت: ۱۲۶۲ قمری/ محل کتابت: ؟/ کاتب کتاب: قوانین المحکمه ، قوانین الاصول/ مولف: میرزا ابوالقاسم محقق قمی(۱۲۳۱ ق)/تاریخ تالیف: (۱۲۰۵ق)/ موضوع: اصول/ زبان: عربی/ نوع خط: نسخ.

۶-صادق خبوشانی/تاریخ کتابت: ۱۲۵۵ قمری/ محل کتابت: ؟/ کاتب کتاب: تحریر القواعد المنطقیه فی شرح الرساله الشمسیه/ شارح: قطب الدین محمدبن رازی(سده ۸ قمری)/در شرح کتاب: الشمسیه تالیف: نجم الدین عمر بن علی کاتبی قزوینی/ تاریخ تالیف: (سده ۸ قمری)/ موضوع: منطق/ زبان: عربی/ نوع خط: نستعلیق.

۷-ذبیح الله بن محمد صادق خبوشانی/ تاریخ کتابت: ؟/ محل کتابت: ؟/ کاتب کتاب: رسائل/ مولف: ؟/ تاریخ تالیف: ؟/ موضوع: فقه/ زبان: عربی/ نوع خط: نستعلیق.

۸-قربانعلی قوچانی / تاریخ کتابت: ۱۲۶۹قمری/ محل کتابت: مشهد/ کاتب کتاب: کفایه التعلیم فی صناعه التنجیم/ مولف: ابوالمحامد محمد بن مسعود بن زکی غزنوی/ تاریخ تالیف: (۵۴۰ یا ۵۴۲ ق)موضوع: نجوم/ زبان: فارسی/ نوع خط: نستعلیق.

۹-نصرت قوچانی /تاریخ کتابت: ۱۲۸۲ قمری/ محل کتابت: ؟/ کاتب کتاب: کلیات موجز/ مولف: ؟/ موضوع: طب/ زبان: عربی/ نوع خط: شکسته نستعلیق.

۱۰-حسن خبوشانی/ تاریخ کتابت: ۱۲۶۴ قمری/ محل کتابت: ؟/ کاتب کتاب: تنبیهات المنجمین/ مولف: مظفربن محمد قاسم منجم گنابادی/ تاریخ تالیف: (۱۰۲۴/۱۰۳۱ ق)/ موضوع: نجوم/ زبان: فارسی/ نوع خط: شکسته نستعلیق.

۱۱-زین العابدین خبوشانی/تاریخ کتابت: ۱۳۰۴ قمری/ محل کتابت: تهران/ کاتب کتاب: منتهی الاغراض/ مولف: محمد هراوی یا هروی (۱۲۵۰ ق)/ تاریخ تالیف: ؟/ موضوع: طب/ زبان: فارسی/ نوع خط: نستعلیق

به کوشش سعید طهرانی زاده

+ نوشته شده در  شنبه 6 فروردین1390ساعت 10:39  توسط حسین علی پور  | 

استاد علی اکبر اسماعیلی قوچانی فرزند اسماعیل در سال 1323 شمسی در قوچان متولد شد . قبل از تولد ، پدرش فوت کرد و مشکل نبود پدر تا مدتها او را آزار می داد . ولی این کمبود در مدرسه و توسط معلمی دلسوز و علاقمند به نام عبدالحسین توفیقی پر گردید . وی در دوره تحصیلات ابتدایی  و دبیرستان را در قوچان گذرانید و در همان جا نزد استاد عبدالحسین توفیقی خوشنویسی را آغاز نمود .

استاد اسماعیلی از همان دوران کودکی علاقه بسیار زیادی به خط داشت و همین علاقه و استعداد او باعث شد که استاد مسلم خط شود . او پس از به پایان رسانیدن دبستان راهی دبیرستان شد و چون علاقه خاصی به خط پیدا کرده بود ، به منظور تکمیل این فن عازم تهران گردید . در تهران از محضر استادانی چون سید حسن میرخانی ، استاد معصومی معروف به نجفی زنجانی ، استاد ابراهیم بوذری بهره ها برد و تا آنجا پیش رفت، که مقام استادی را در این رشته به دست آورد و جزو خوشنویسان برجسته معاصر گشت .

 

 

به ادامه مطلب بروید ....


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه 6 فروردین1390ساعت 10:38  توسط حسین علی پور  | 

چگونگی گزینش قلم

.تراشیدن قلم

.مراحل تراش قلم

قلم مهمترین ابزار نوشتن است كه در شرافت آن گفته اند: اول چیزی كه خدا آفرید و به او فرمان داد قلم بود. و خدای تعالی در كتاب عظیم خود در سوره قلم ابتدا به ذكر آن فرموده است: «ن و القلم و مایسطرون» و گفته اند: بدان سبب نام قلم گرفته كه از اصله ی خود بریده و قطع گردیده است، چون قلم به معنی قطع است. و نیز گفته اند: وقتی تراشیده شد قلم گویند و اِلاّ آن را (نی) نامند.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه 6 فروردین1390ساعت 10:13  توسط حسین علی پور  |